HIRPANİ BUDA, SMOKİNLİ ARİSTO’YA MEYDAN OKUYOR!

1990’ların başlarında saçaklılık (fuzziness) Uzak Doğu’nun teknolojik ve kültürel amblemi olarak ortaya çıktı. Japonya, yüksek-teknoloji tüketim ürünleri imalatında saçaklı ihtilalin bayraktarı oldu. Japon mühendisleri bilgisayarlardan, elektrikli süpürgelere kadar yüzlerce alet edavatın ve sistemlerin makina zekâ quotient (IQ) arttırmak için saçaklı mantığı kullandılar. Japon hükümeti iki büyük araştırma laboratuarı kurdu. Her yıl birisi saçaklılık üzerine konferanslar tertip ediyorlar. İnsanlar metrolarda saçaklı mantığın ne menem birşey olduğunu anlatan popüler bilim kitapları okuyorlar. Japon televizyonu saçaklı mühendislik belgesellerini en iyi saatte (prime-time) yayınlıyor. Japon parlamentosunda siyasiler saçaklı mantığın anlamını tartışıyorlar. Uluslararası Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, MİTİ, saçaklı ürünlerin 1990’da bir buçuk, 1991’de iki milyar dolar getirdiğini hesaplıyor. Küresel bilgisayar pazarı yaklaşık 200 milyar lira. Saçaklı Japonlar daha şimdiden bu pazarın yüzde birine hakimler. Ve yarış daha yeni sayılır.

İş hayatında ve teknolojide iki dünya lideri, Birleşik Amerika Devletleri ve Japonya. İş para demek, teknoloji ise matematik. Her iki ülkenin kültürleri de diğer başka ülkelerden türetilmiş. Kadim Yunan, ABD ve Avrupa için neyse, Çin ve Hindistan da Japonya için o. Bu iki kültür, Aristo ve Buda’nın kişiliklerinde cismanileşiyor. Hindistan doğumlu Buda, Çin’e hiç gitmemiş ama söylemi gitmiş. Çin Taoizminin, yani tarikinin -tao, tarik demek- süzgecinden geçtikten sonra Japon düşüncesini, kültürünü, tarihini ve iş pratiğini belirleyen Zen Budizm olarak ortaya çıkmış.

Çağdaş Batı kafasını şekillendiren, parametrelerini, doğru-yanlış listelerini tanzim eden Aristo’nun mantığı ve bilimsel eğilimleri. Aristo’yu izleyen her bir kuşak, O’nun tarafından belirlenen akıl ve kainat modeline katkılarda bulunagelmiş. Ancak, Sir Isaac Newton’un beyaz ışığın renkli ışıkların karışımı olduğuna dair teorisiyle birlikte, bilim, Aristo’nun kainat görüşünün peşinden gitmekten vazgeçmiş. Beyaz ışığı prizma marifetiyle renkli ışıklarına ayırma işini Aristo da yapmıştı. Ama ışık ayrışmasına neden olanın metafizik “dönüşümler” olduğu iddiasındaydı. Newton’dan farklı olarak dalgauzunluğu filtresi gibi bir fiziki mekanizmanın varlığına işaret etmedi.

Bilim, Aristo’nun kainata dair düşüncelerinden vazgeçmiş ama akla dair iddialarını uzun boylu eleştirmemiş. Büyük ölçüde bugün hala mantıkta ve çıkarsamada felsefi açıdan neyin doğru olduğunu söyleyen Aristo. Ne ki, artık saçaklılar şunu soruyorlar: Aristo’nun yanlışlık yaptığına, söylediklerinin o günlerin popüler kültürünü yansıtan bir kapris olduğuna karar verirsek ne olacak? Ya siyah-beyaz mantığın kabulü apaçık bir mantık zorunluluğu değil de, o günlere özgü bir zevk, bir kapris ya da kültürel şartlanma ürünüyse ne yaparız?

Aristo felsefesini fizik teorilerimizde reddediyorsak, akıl yürütürken ya da bilgisayarlarımızı tasarlarken neden kullanmak zorundayız?

Aristo’nun koyduğu sınırlarının dışındakiler neler? Çokdeğişkenli (multivalued) ya da “fuzzy” mantıktan ne haber?

Doğu ülkelerinin yüksek teknolojisine sızan saçaklılığı nasıl açıklayacağız? Saçaklı mantığın yeri neresi? Doğulu inanç sistemlerinin neresine oturuyor? Adamlar bugünlerde bunlarla uğraşıyorlar.

 
 DİĞER MAKALELER
EYLÜL 2011
• 
EYLÜL 2008
AĞUSTOS 2008
TEMMUZ 2008
• 
• ALMANYA
• HİTLER
HAZİRAN 2008
• 
MAYIS 2008
• 
NİSAN 2008
MART 2008
• 
ŞUBAT 2008
OCAK 2008
• AÇMAZ
ARALIK 2007
KASIM 2007
EKİM 2007
EYLÜL 2007
AĞUSTOS 2007
NİSAN 2007
MART 2007
ŞUBAT 2007
OCAK 2007
ARALIK 2006
KASIM 2006
MAYIS 2006
NİSAN 2006
ŞUBAT 2006
OCAK 2006
ARALIK 2005
EKİM 2005
EYLÜL 2005
• ÖCÜ!
AĞUSTOS 2005
TEMMUZ 2005
HAZİRAN 2005
MAYIS 2005
NİSAN 2005
MART 2005
ŞUBAT 2005
OCAK 2005
ARALIK 2004
KASIM 2004
EKİM 2004
EYLÜL 2004
AĞUSTOS 2004
TEMMUZ 2004
HAZİRAN 2004
MAYIS 2004
• GÂVUR
NİSAN 2004
MART 2004
ŞUBAT 2004
OCAK 2004
EKİM 2003
EYLÜL 2003
AĞUSTOS 2003
TEMMUZ 2003
MAYIS 2003
NİSAN 2003
MART 2003
ŞUBAT 2003
OCAK 2003
ARALIK 2002
KASIM 2002
EKİM 2002
EYLÜL 2002
AĞUSTOS 2002
TEMMUZ 2002
• ABANT
HAZİRAN 2002
MAYIS 2002
NİSAN 2002
MART 2002
ŞUBAT 2002
OCAK 2002
ARALIK 2001

 BEĞENDİKLERİM
Alev Alatly